İran'ın tarihi rekor kıran dolarla başı dertte

İran'da dolar tarihi seviyenin üstüne çıkarak 20 bin tümeni geçerken hükümet ise yükselişi önlemek için ihracatçılara elde ettikleri dövizi ülkeye getirmeleri için baskı yapıyor.

DÜNYA 23.06.2020, 12:06
17
İran'ın tarihi rekor kıran dolarla başı dertte

İran'da, tarihi rekoru kırarak 20 bin seviyesinin üstüne çıkan dolar kuru nedeniyle fiyatlar artarken hükümet attığı yeni adımlarla dövizi dizginlemeye çalışıyor.

İran'da hükümetin 4 bin 200 tümen olarak sabitlediği dolar kurunun, serbest piyasada 20 bin tümenin üstüne çıkması yaptırımlarla zor günler geçiren ülke ekonomisi üzerinde olumsuz etki oluşturuyor.

İran Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanlığı, ihracattan elde ettikleri dövizi ülkeye geri getirmeyen iş adamlarının ticari kartlarının askıya alınacağını açıkladı. Bakanlığın açıklamasında temmuz sonuna kadar Merkez Bankasının belirlediği programa göre ihracattan kazandıkları dövizi ülkeye getirmeyenlerle ilgili yeni adımların atılacağı hatırlatıldı.

İran Liderliği Ofisi Ekonomi Grubu Başkanı Ali Aga Muhammedi, Merkez Bankası'nın piyasaya nakit döviz sürerek döviz piyasasını kontrol edebilecek güçte olduğunu savunarak, "Merkez Bankası, her zamankinden daha güçlüdür. Rezervleri de piyasaya müdahale edecek kadar var. Piyasaya nakit döviz sürse dalgalanmalar durur. Mevcut durumun çözülebileceğini düşündüğü için bunu yapmıyor." görüşlerini paylaştı.

Merkez Bankası Başkanı Abdunnasır Himmeti ise devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, "Kimse bizden piyasaya döviz sürmemizi beklemesin. Bu ABD'nin bir tuzağıdır. Bizim için önemli olan piyasa istikrarıdır. Son 2 yılda 72 milyar dolarlık ihracat gerçekleşti, bunun 45 milyar doları ülkeye geri geldi. İhracatçılar temmuzun sonuna kadar kalan 22 milyarı da ülkeye getirmelidir." dedi.

Başkent Tahran'da döviz piyasasının merkezi konumundaki Firdevsi Caddesi de kurdaki dalgalanmalar nedeniyle hareketli ancak aynı hareketlilik alış ve satışta yaşanmıyor. Döviz kurundaki belirsizlik nedeniyle birçok dövizci işlem yapmıyor. Seyyar dövizciler ise acil dolar ya da euro ihtiyacı duyan vatandaşlara daha yüksek kurdan satıyor.

Firdevsi Caddesi'nde bulunan birçok döviz bürosunun camında "Döviz alış ve satışımız yoktur. Lütfen sormayınız" ve "İkinci bir emre kadar faaliyetlere ara verilmiştir" yazıları dikkati çekiyor. Ayrıca İran hükümetinin, "usulsüzlük yaptıkları" ya da "yasalara aykırı faaliyet gösterdikleri" gerekçesiyle kapattığı döviz dükkanları da göze çarpıyor.

Döviz bürosu sahipleri, hükümetin "sıkı döviz politikası" nedeniyle konuşmak istemezken seyyar dolar ve euro satan Murtaza Vahabzade, AA muhabirine yaptığı açıklamada yükselişin arz ve taleple bağlantılı olduğunu söyledi.

Ülkede tüm ürünlerin fiyatının doların yükselişinden etkilendiğini dile getiren Vahabzade "Ülkemizde doların yükselişi ekmek dışında her şeye etki ediyor. Dolar 20'ye çıktığı için fiyatları yükseltenler kurun tekrar düşmesiyle fiyatlarda herhangi bir oynama yapmıyor. Halkın geçim şartları da ağırlaşıyor. Bundan sonra da doların yönü yukarıya doğru olacaktır." diye konuştu.

Emekli Hüseyin Purahani de döviz kuru nedeniyle her şeyin pahalılandığından ancak maaşlarının aynı kaldığından şikayet ederek, "Taksi ücretleri 3-4 tümenden 8-9 tümene çıktı. Devlet hastanelerinde 20 tümen olan tahlil özellerde 130 tümen. 35 yıldır sigortam var fakat fayda etmiyor." dedi.

Yaşananların ABD yaptırımlarıyla alakası olmadığını savunan Purahani, şöyle konuştu:

"Sorun kendi içimizdedir. ABD'nin bize bir etkisi yok. Hükümet sürekli olarak enflasyonun ve doların önlemini aldık diye açıklama yapıyor fakat dolar sürekli yukarı çıkıyor. Beyaz eşya ve ev eşyaları bundan etkileniyor, fiyatlar uçuyor. Bu ülkede dar gelirliler ne yapsın? Doların yükselmesi halkın yaşamını çok etkiliyor."

İran'da 1 ABD doları, ocak ayında 13 bin 350 tümen civarında işlem görüyordu. ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinden sonraki 25 aylık süreçte ise tümenin dolara karşı değer kaybı yüzde 200'ü buldu.

Mali Eylem Görev Gücü'nün (FATF) İran'ı şubat ayında kara listeye alması döviz kurunu etkilemişti ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulunun 19 Haziran'da İran'ın erişim izni vermediği 2 tesisin "denetime açılması" kararı da yükseliş trendini hızlandırdı. Tasarıyı sunan İngiltere, Almanya ve Fransa yaptıkları ortak açıklamada AB'nin İran'a yönelik silah ambargosunun 2023'e kadar devam edeceğini bildirmişti.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) tarafından İran'a karşı uygulanan silah ambargosunun sona ereceği ekim ayından önce yaşanan bu gelişmeler İran'ın ekonomisini ciddi olarak etkiliyor. Bu arada İran'ın Güney Kore'den petrol karşılığı alacağı olan yaklaşık 9 milyar doları ABD yaptırımlarından dolayı alamamasının da döviz kurunu etkilediği belirtiliyor.

Hükümetin 4 bin 200 olarak belirlediği sabit kurla sübvanse ettiği bazı ürünleri listeden çıkarmasının da doların artışına neden olduğu ifade ediliyor.

İran'da 1 ABD dolarının Nisan 2018'de 4 bin tümen seviyelerinden 6 bin 100 tümene çıkması Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani hükümetini harekete geçirmişti. İran Merkez Bankası, tümenin döviz kurlarına karşı değer kaybını önlemek amacıyla 10 Nisan 2018'de doları 4 bin 200 tümen olarak sabitlemiş ve ülkede devlet kuru ve serbest piyasa kuru olarak iki ayrı döviz kuru ortaya çıkmıştı. Ülkedeki ithalatçılara devlet kurundan döviz tahsisi yapılmıştı.

ABD yönetiminin Mayıs 2018'de Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) olarak adlandırılan nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilerek, İran'a yönelik yaptırımları geri getirmesinin ardından, 26 Eylül 2018'de 19 bin tümene çıkarak tarihi seviyesini gören dolar, daha sonraki süreçte 10 bin 300 tümene kadar inmişti. İran'da dolar kuru, Eylül 2018'de gördüğü tarihi zirvenin ardından 18 Haziran'da ilk kez yeniden 19 bin tümen sınırına yaklaşmıştı.

Doğrudan yabancı yatırımlar geçen yıl 1,5 milyar dolara indi

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) 16 Haziran'da yayımladığı raporda, İran'daki doğrudan yabancı yatırımların geçen yıl 1,5 milyar dolara gerilediği belirtilmişti. Ülkeye doğrudan yabancı yatırımlar 2017'de 5 milyar doları aşmış 2018'de ise 2,3 milyar dolara inmişti. İran Cumhurbaşkanı Ruhani, yaptırımların İran'a döviz gelirleri ve yabancı yatırımlar açısından 200 milyar dolara mal olduğunu söylemişti. Bütçe ve Planlama Kurumu Başkanı Muhammed Bakır Nobaht ise 2 Haziran'da mecliste yaptığı sunumda, ülkesinin 2011'de 119 milyar dolar olan yıllık petrol ve doğalgaz gelirlerinin geçen yıl 8,9 milyar dolara kadar indiğini açıklamıştı.

Yorumlar (0)
37°
açık
Namaz Vakti 15 Temmuz 2020
İmsak 03:34
Güneş 05:16
Öğle 12:43
İkindi 16:35
Akşam 20:01
Yatsı 21:36
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 32 66
2. Trabzonspor 32 62
3. Sivasspor 32 57
4. Beşiktaş 32 56
5. Galatasaray 32 52
6. Alanyaspor 32 51
7. Fenerbahçe 32 50
8. Gaziantep FK 32 42
9. Antalyaspor 32 41
10. Göztepe 32 39
11. Kasımpaşa 32 39
12. Gençlerbirliği 32 36
13. Denizlispor 32 35
14. Konyaspor 32 33
15. Malatyaspor 32 32
16. Çaykur Rizespor 32 32
17. Kayserispor 32 32
18. Ankaragücü 32 29
Takımlar O P
1. Hatayspor 33 63
2. Erzurum BB 33 59
3. Adana Demirspor 33 58
4. Akhisar Bld.Spor 33 57
5. Bursaspor 33 56
6. Fatih Karagümrük 33 53
7. Altay 33 51
8. Keçiörengücü 33 47
9. Ümraniye 33 44
10. Giresunspor 33 44
11. Menemen Belediyespor 33 43
12. İstanbulspor 33 40
13. Balıkesirspor 33 38
14. Altınordu 33 36
15. Boluspor 33 30
16. Osmanlıspor 33 27
17. Adanaspor 33 21
18. Eskişehirspor 33 12
Takımlar O P
1. Liverpool 35 93
2. Man City 35 72
3. Chelsea 35 60
4. Leicester City 35 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 35 55
7. Sheffield United 35 54
8. Tottenham 35 52
9. Arsenal 35 50
10. Burnley 35 50
11. Everton 35 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 35 42
15. Brighton 35 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Bournemouth 35 31
19. Aston Villa 35 30
20. Norwich City 35 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 36 79
3. Atletico Madrid 36 66
4. Sevilla 36 66
5. Villarreal 36 57
6. Getafe 36 54
7. Real Sociedad 36 54
8. Athletic Bilbao 36 51
9. Valencia 36 50
10. Granada 35 50
11. Osasuna 36 48
12. Levante 36 43
13. Real Betis 36 41
14. Real Valladolid 36 39
15. Eibar 36 39
16. Celta de Vigo 36 36
17. Deportivo Alaves 36 36
18. Leganés 36 32
19. Mallorca 36 32
20. Espanyol 36 24