"Param yok" bahanesi 12 Haziran'da bitti
Yıllardır esnaf arkadaşlarımdan aynı cümleyi duyuyorum: "Ertuğrul, bu yapay zeka işi güzel de bizim bütçemiz buna yetmez." Bu cümleyi bir köşeye yazın, çünkü 12 Haziran 2026 itibarıyla geçerliliğini kaybetti.
O gün İstanbul'da bir program tanıtıldı. Adı "Meta ile Yapay Zeka Dönüşümü Programı". Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın sahibi Meta; Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Habitat Derneği ile el sıkıştı, Ticaret Bakanlığı da masada. Hedef net: Türkiye genelinde 1.000 orta ölçekli işletmeye yapay zekayı, hem de tamamen ücretsiz öğretmek.
Bir daha okuyalım: Bin işletme. Ücretsiz. Ve bu binin içine Kahramanmaraş'tan girmemek için hiçbir mazeret yok. Mesele artık para değil, mesele bir formu doldurup doldurmadığınız.
Maraş için bu neden bu kadar önemli
Sayılara bakalım, çünkü ben kuru kuruya "yapay zeka çok önemli" diyen tiplerden değilim. TÜİK'in 1 Ekim 2025'te açıkladığı verilere göre Türkiye'de işletmelerin sadece yüzde 7,5'i yapay zeka teknolojisi kullanıyor. 10-49 çalışanı olan işletmelerde bu oran yüzde 6,6'da kalmış. Yani tipik bir orta ölçekli Maraş firması, henüz bu treni kaçırmış değil; tren daha yeni geliyor ve peronda yer bol.
Asıl çarpıcı veri ise şu: Ticaret Bakanlığı'nın paylaştığı rakamlara göre Türkiye'deki e-ticaret işletmelerinin yüzde 75'i yapay zekadan aktif olarak yararlanıyor. Yani internetten satış yapan firmalar çoktan kolları sıvamış, sokaktaki esnaf ise geride kalmış. Aradaki bu uçuruma TÜİK raporlarında "dijital uçurum" deniyor ve bu uçurum her geçen ay derinleşiyor. Maraş esnafı olarak bizim tarafımız belli olmalı: Uçurumun kenarında değil, doğru tarafında durmak.
Yine TÜİK verisine göre işletmeler yapay zekayı en çok yüzde 46,5 ile pazarlama ve satış için kullanıyor. Yani bu teknoloji havada uçan bir bilim kurgu değil; doğrudan kasaya, ciroya dokunan bir araç.
Bu eğitimde tam olarak ne öğretiliyor
Program kâğıt üstünde değil, sahada işleyecek şekilde tasarlanmış. Haberlere göre 10'dan fazla yüz yüze atölye (her oturumda 100-150 işletme), sanal sınıflar ve ücretsiz bir dijital öğrenme kütüphanesi var. Öğretilecek araçları size sade Türkçeyle açıklayayım, çünkü "Advantage+, Business AI" gibi kelimeler esnafa bir şey ifade etmiyor:
· Mesajlaşarak Ticaret (Conversational Commerce): WhatsApp'a düşen "Abi bu kaç para, akşam açık mısınız?" mesajlarına yapay zekanın siz uyurken bile cevap vermesi.
· Advantage+: Reklam vereceğiniz parayı yapay zekanın yönetmesi. Hangi müşteriye, hangi saatte, hangi görselle ulaşılacağına makinenin karar vermesi. Yani 500 liralık reklamdan eskisinin iki katı verim almak.
· Üretken Yapay Zeka: Ürün fotoğrafınızı, reklam metninizi, kampanya görselinizi grafikere para vermeden, dakikalar içinde üretmek.
· Meta Business AI: Müşteri ilişkilerini, sık sorulanları, kataloğu otomatiğe bağlamak.
Bunların hepsini bir ajansa yaptırsanız aylık binlerce lira tutar. Burada bedava. Tek bedeli: Vaktinizi ayırıp öğrenmek.
Dört esnaf, dört senaryo
Soyut konuşmayalım, Maraş'tan dört profil üzerinden gidelim:
Market sahibi: Akşam kampanyalı ürünlerinizi yapay zekayla görsele döküp Instagram'da mahalleye duyurursunuz. WhatsApp hattınız "Süt geldi mi, ekmek var mı?" sorularına otomatik cevap verir. Siz kasadayken sistem pazarlama yapar.
Kuaför: Randevu mesajlarını bot karşılar, boş kalan saatleri "Bugün 15.00 boş, son dakika indirimi" diye otomatik doldurur. Yapay zeka önce-sonra görsellerinizi düzenler, sosyal medyanızı canlı tutar.
Restoran/lokanta: Günün menüsünü her sabah yeniden tasarlamakla uğraşmazsınız, yapay zeka iştah açan görseli üretir. Paket sipariş sorularını WhatsApp botu yanıtlar, Advantage+ ile reklamınız sadece 3 kilometre çevredeki aç insanlara gider.
Tamirci/usta: "Bu arıza ne kadar tutar, ne zaman müsaitsin?" mesajlarına anında dönüş yaparsınız. İşçiliğinizin öncesi-sonrası videolarını yapay zekayla düzenleyip güven veren bir vitrin kurarsınız. Mahallenin tamircisi, ilçenin tanınan ustasına dönüşür.
7 günlük plan: "Yarın yaparım" yok
Ben yazılarımda hep aynı şeyi söylerim, çünkü iş bitiren tek yöntem bu. İşte bir haftalık yol haritanız:
1. Gün: Habitat Derneği'nin resmi web sitesine girin, "Meta ile Yapay Zeka Dönüşümü Programı" başvuru formunu bulun ve doldurun. 20 dakikalık iş. Bin kontenjan dolmadan girin.
2. Gün: İşletmenizin Instagram ve Facebook sayfalarını kontrol edin. Yoksa açın, varsa profil fotoğrafı, adres, telefon, çalışma saati bilgilerini güncelleyin. Yapay zeka boş sayfayı büyütemez.
3. Gün: WhatsApp Business uygulamasını telefonunuza kurun (ücretsiz). Otomatik karşılama mesajı ve çalışma saatlerini girin. Bu, bota giden ilk adım.
4. Gün: En çok satan 5 ürün/hizmetinizin temiz birer fotoğrafını çekin. Eğitimde bunları yapay zekayla işleyeceksiniz.
5. Gün: Kontenjana giremediyseniz panik yok. BTK Akademi'ye (btkakademi.gov.tr) girin; devletin sunduğu, sertifikalı ve ücretsiz 18 yapay zeka eğitiminden birine başlayın. Sıfır lira, sıfır bahane.
6. Gün: Mahallenizdeki bir esnaf arkadaşınıza da bu programı anlatın. Birlikte öğrenmek, yalnız öğrenmekten hızlıdır. Maraş'ın esnafı birbirini çekerse hep birlikte yükselir.
7. Gün: Bu hafta öğrendiğiniz tek bir şeyi (mesela otomatik karşılama mesajını) işinize gerçekten uygulayın. Bilgi uygulanmadıkça sadece yorgunluktur.
Kontenjana giremezsen yol yine açık
Dürüst olalım: 1.000 kontenjan Türkiye geneli için az. Belki başvurursunuz, sıra size gelmez. O zaman ne olacak? Merdivenin diğer basamakları hazır:
Birincisi, az önce söylediğim BTK Akademi. Devlet, vatandaşa ücretsiz ve sertifikalı yapay zeka eğitimi veriyor; kimseden izin beklemenize gerek yok, bugün başlayabilirsiniz.
İkincisi, işi ciddiye alıp gerçek bir yatırım yapmak isteyen üretici firmalar için KOSGEB KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı var. Burada dikkat: Bu program esas olarak imalat (C sektörü) firmalarına yönelik, kredi limitleri 1 milyon liradan 20 milyon liraya kadar çıkıyor ve başvuru için onaylı bir dijital olgunluk raporu (DDX/SIRI) isteniyor. Yani bu, küçük esnafın değil, fabrikasını dijitalleştirmek isteyen sanayicinin kapısı. Maraş'ın tekstil ve sanayi tarafındaki firmalar bunu mutlaka araştırmalı.
Özetle bir tarafta sokaktaki esnaf için bedava Meta eğitimi ve BTK Akademi, diğer tarafta sanayici için KOSGEB. Hangi kapıdan girerseniz girin, "imkân yoktu" diyemeyeceğiniz bir döneme girdik.
Son söz
Ben bu köşede teknolojiyi hep tek bir soruyla ölçerim: "Bu, Maraş esnafının kasasına ne katar?" Bu programın cevabı net. Bir reklam ajansının, bir grafikerin, bir sosyal medya uzmanının size aylar boyunca fatura keseceği bilgiyi, dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinden biri önünüze bedavaya koyuyor.
Trenler her gün gelmez. Bu tren 12 Haziran'da peronumuza girdi ve 1.000 koltuğu var. "Düşüneyim, bir ara bakarım, yeğenime sorayım" diyenler bu treni kaçıracak. Bilgisayar başına geçip Habitat Derneği'nin sitesini açmak ise on dakikalık iş.
Yarın yaparım yok. Bu yazıyı bitirdiğiniz anda telefonunuzu elinize alın, başvuru formunu bulun ve o 1.000 işletmeden biri olun. Maraş esnafı geri kalmaya değil, öne geçmeye alışkındır. Sıra bizde.