1. Giriş
Ülkemizde 2012 yılından bu yana uygulanmakta olan yatırım teşvik sistemi, 30/05/2025 tarihli ve 32915 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2025/9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile yürürlükten kaldırılmış; yerine yeni bir teşvik sistemi getirilmiştir. Söz konusu Karar’ın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar 2025/1 sayılı Tebliğ ile belirlenmiş, ayrıca 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 32/A maddesinde yapılan önemli değişiklikler 24/07/2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu çalışma, yeni yatırım teşvik sisteminin genel çerçevesini ortaya koymakta ve sistemin deprem bölgesi illerinden biri olan Kahramanmaraş ilimize olası etkilerini incelemektedir. Özellikle 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında uygulamaya alınan geçici bölgesel teşvik düzenlemeleri ile Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kapsamında sağlanan destekler değerlendirilmiştir.
2. Yeni Yatırım Teşvik Sisteminin Genel Yapısı
Yeni teşvik sistemin kurgusunu T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı aşağıdaki gibi açıklamıştır.
2025/9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının Ek-3 listesinin ekinde toplam 12 başlık altında desteklenecek yatırım konuları belirlenmiştir. Kararın 4’üncü maddesinde teşvik sistemi ile 2 farklı yatırımdan bahsedilmektedir. Bunlar; Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi ve Sektörel ve Bölgesel Teşvik Sisteminden oluşmaktadır.
Yeni Teşvik Sistemi kapsamında sağlanan başlıca destek unsurları şunlardır:
TÜRKİYE YÜZYILI KALKINMA HAMLESİ
*Faiz veya kâr payı desteğinden faydalanan yatırımlara makine desteği sağlanmaz.
**Kredi kullanım tarihinde geçerli olan TCMB’nin bir hafta vadeli repo ihale faiz oranına uygulanacak oranı ifade eder. [1]
SEKTÖREL VE BÖLGESEL TEŞVİK SİSTEMİ
*Yalnızca 4., 5. ve 6. Bölgelerde uygulanır.
**Kredi kullanım tarihinde geçerli olan TCMB’nin bir hafta vadeli repo ihale faiz oranına uygulanacak oranı ifade eder. [2]
2.1. Desteklenecek Yatırımlarda Aranacak Özel Şartlar
Karar’ın Ek-3 listesinde yer alan yatırım konularının destekten yararlanabilmesi için özel şartlar belirlenmiştir. Bu özel şartlar listede yatırım konusunun hemen karşısında yer almaktadır. Örneğin öğrenci yurt yatırımları desteklenecek yatırımlardan biridir. Ancak öğrenci yurt yatırımının Karar kapsamında desteklenebilmesi için asgari 200 öğrenci kapasitesine sahip olması gerekir.
Desteklerden yararlanacak yatırımların Karar’ın Ek-3 listesinde belirtilen yatırım konularından olması ve bu konular için belirlenen şartların sağlanması kuralı Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Dijital Dönüşüm Programı, Yeşil Dönüşüm Programı ve sanayi sicil belgesine sahip mevcut tesislerde yapılacak deprem ve yangın riskine karşı yapılan yatırımlarda aranmayacaktır.
2.2. Yatırımlarda Asgari Sabit Yatırım Tutarı
Sabit yatırım tutarı; arazi-arsa, bina-inşaat, makine-teçhizat ve diğer yatırım harcamalarının toplamından oluşur ve desteklerden yararlanabilmek için belirleyici bir kriterdir. Ayrıca bazı desteklerin (makine desteği, faiz veya kâr payı desteği gibi) üst sınırlarının hesaplanmasında da bu tutar esas alınır.
➢ Hedef ve Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi’nde Karar’da ayrıca belirtilmemiş olduğu hallerde asgari sabit yatırım tutarı,
- 1. ve 2. bölgelerde 12 milyon TL,
- 3., 4., 5. ve 6. bölgelerde 6 Milyon TL’dir.
➢ Teknoloji Hamlesi Programı ve Yerel Kalkınma Hamlesi Programı için asgari sabit yatırım tutarı Program kapsamında çıkılan çağrıda belirlenmektedir.
➢ Stratejik Hamle Programı için asgari sabit yatırım tutarı,
- Yüksek teknolojili ürünlerin üretimine yönelik yatırımlar için 100 milyon TL,
- Diğer yatırımlar için 200 milyon TL’dir.
2.3. Makine Desteği
Yeni teşvik sisteminin getirdiği yeniliklerden biri de makine desteğidir. Makine (hibe) desteği, Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kapsamında desteklenen yatırımlarda birim fiyatı asgari 2 Milyon TL olan makine ve teçhizat, %25 oranında desteklenir. Makine desteğinden faydalanılan yatırımlara faiz veya kâr payı desteği sağlanmaz.
2.4. İndirimli Kurumlar Vergisi
Yeni uygulama ile indirimli kurumlar vergisi sistemi yeniden düzenlenmiştir. Buna göre;
- Vergi indirim oranı tüm yatırım türleri için %60 olarak sabitlenmiştir.
- Yatırıma katkı oranları, bölgesel ayrım yerine yararlanılan teşvik sistemine göre belirlenmiştir:
- Teknoloji ve Yerel Kalkınma Hamlesi: %50
- Stratejik Hamle: %40
- Öncelikli Yatırımlar: %30
- Hedef Yatırımlar: %20
- Diğer faaliyet kazançlarına uygulanabilecek indirimli kurumlar vergisi, toplam yatırıma katkı tutarının %50’si ile sınırlandırılmıştır.
- İndirimli kurumlar vergisi uygulaması, ilk yararlanılan dönemden itibaren 10 hesap dönemi ile sınırlandırılmıştır.
- Süre sonunda teşvik belgesi kapsamındaki kazançlara indirimli oran uygulanamayacaktır.
- Kullanılamayan yatırıma katkı tutarları, izleyen yıllara devredilemeyecektir.
3. Destek Unsurları Açısından Bölgeler
Karar kapsamında iller, sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerine göre altı bölgeye ayrılmıştır. 2012/3305 sayılı Karar döneminde vergi indirimi, yatırıma katkı oranı ile faiz veya kâr payı desteği gibi unsurların belirlenmesinde temel kriter yatırımın yapıldığı bölgeydi.
Yeni teşvik sisteminde bölgesel ayrım, vergi indirimi açısından büyük ölçüde kaldırılmış; yatırıma katkı oranı yararlanılan teşvik sistemine göre, vergi indirim oranı ise tüm uygulamalar için aynı olacak şekilde düzenlenmiştir. Bölge faktörü esas olarak sigorta primi işveren hissesi ve sigorta primi desteği bakımından önemini korumaktadır.
Bununla birlikte yatırımın yapılacağı bölge; asgari sabit yatırım tutarı, sigorta primi desteklerinin tutar ve süresi, bazı yatırım konularına ilişkin özel şartlar ile Hedef Yatırımlar kapsamında faiz veya kâr payı desteğinden yararlanılabilecek bölgelerin belirlenmesi açısından önemini sürdürmektedir.
4. Kahramanmaraş İli Özelinde Yeni Teşvik Sisteminin Getirdikleri
06/02/2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli depremler sonrasında, hasar gören yatırımların yeniden yapılabilmesi ve devam eden yatırımların desteklenmesi amacıyla afet bölgesinde gerçekleştirilecek bazı yatırımlar için 6’ncı bölge teşvikleri uygulanmaya başlanmıştır. Bu kapsamda, Cazibe Merkezleri Programı’na eklenen geçici düzenlemelerle belirli ilçelerde yapılacak yatırımlar 6’ncı bölge desteklerinden yararlandırılmıştır.
Her ne kadar 2018/11201 sayılı Cazibe Merkezleri Kararı 30/05/2025 itibarıyla yürürlükten kaldırılmış olsa da, 2025/9903 sayılı Karar’ın Geçici 3’üncü maddesi ile Ek-2 listesinde yer alan ilçelerde yapılacak yatırımlar için 31.12.2026 tarihine kadar düzenlenecek teşvik belgelerinde 6’ncı bölge desteklerinin uygulanmasına devam edilmesi öngörülmüştür. Bu yatırımlar, Karar’da belirtilen yatırım konuları ve şartlara tabi olacak; ancak imalat sanayi yatırımları için Ek-3’te yer alma şartı aranmayacaktır.
Bu düzenleme ile Kahramanmaraş’ta 31.12.2026 tarihine kadar yapılacak teşvik belgeli yeni yatırımlar şartları sağlaması halinde 6’ncı bölge desteklerinden yararlanabilecektir. Uygulamanın, deprem sonrası dönemde Kahramanmaraş’ın yatırım çekme kapasitesini artıran önemli bir avantaj sağlayacağı düşüncesindeyim.
Öte yandan, Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kapsamında yer alan Yerel Kalkınma Hamlesi Programı, yerel kalkınmayı desteklemeyi ve bölgesel farkları azaltmayı amaçlamakta, her il için belirlenen dört yatırım konusuna yönelik yatırımlar desteklenmektedir. Program ağırlıklı olarak komple yeni yatırımları desteklemekte; mevcut yatırımlarda ise belirli kapasite ve istihdam artışı şartları aranmaktadır.
Program kapsamında desteklenen yatırımlar; KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi indirimi, faiz veya kâr payı desteği, makine desteği, yatırım yeri tahsisi ile sigorta primi destekleri gibi önemli avantajlar sunmaktadır. Kahramanmaraş’ta bu program çerçevesinde aktive edilmiş kil/kalsine kil üretimi, bakalit ham maddesi üretimi, entegre su ürünleri üretimi ve işleme tesisi (balık yetiştiriciliği, balık fileto, tütsülenmiş balık, balık konserve, panelenmiş balık ürünleri, balık yemi ve/veya diğer hayvan yemleri vb.) ile leonardit ve gidyadan organomineral gübre üretimine yönelik yatırımlar desteklenen başlıca yatırım konuları arasındadır.
Yerel Kalkınma Hamlesi Programı, “her ile aynı yatırımı” yaklaşımını değil, “her ilin kendi ekonomik yapısına en uygun yatırımı” destekler. Bu çerçevede belirlenen yatırım konuları ülke geneli için değil, il bazında yapılan analizlere dayanır. Bakalit hammaddesi üretiminin Kahramanmaraş ilimiz için seçilmesi de, ilimizin mevcut sanayi yapısı, bu alana yatkınlığı ve gelişme potansiyeliyle örtüştüğü için seçildiği kanaatindeyim.
Bakanlık, internet sitesinde bakalit hammaddesinin ilimizde Yerel Kalkınma Hamlesi Programı kapsamında desteklenmesini şu şekilde açıklamıştır: “Kahramanmaraş, metal mutfak eşyaları sektöründe faaliyet gösteren 80 firma ve yaklaşık 5.000 kişilik istihdamıyla Türkiye’nin önde gelen üretim merkezlerindendir. Sektörde kullanılan bakalit hammaddesinin Kahramanmaraş’ta üretilmesi tedarik zincirini güçlendirecek, maliyetleri düşürecek ve ilin orta-yüksek teknolojili üretim kapasitesini artıracaktır.” [7]
Yerel Kalkınma Hamlesi Programı’nın temel mantığı, her il için aynı yatırımı teşvik etmek yerine, illerin kendi koşullarına göre değerlendirilmesini esas alır. Bu nedenle her il özelinde şu soruları sormak gerekir:
- Hangi sektörler burada zaten var?
- Hangi yatırımlar zincirleme etki yapar?
- Nerede dışa bağımlılık kırılabilir?
- Hangi ilde bu yatırım daha hızlı ve verimli olur?
Yerel Kalkınma Programı bir yatırımın tek başına değil, hangi sektörleri etkileyeceğini ve nasıl bir çarpan etkisi oluşturacağını esas alır. Temel soru şudur: Bu yatırım burada yapılırsa başka hangi sektörler bundan faydalanır? Bu yatırım burada yapılırsa başka hangi sektörleri besler?
Bu çerçevede Kahramanmaraş’ta bakalit hammaddesi üretimi:
- Elektrik-elektronik parça üretimini
- Kompozit ve plastik sanayisini,
- Otomotiv yan sanayisini,
- Kalıp ve makine imalatı yatırımlarının önünü açar.
Başka bir şekilde ifade etmem gerekirse, tek bir fabrikanın kurulması 5-6 farklı sektörü etkileme durumunu ortaya çıkartır. Kahramanmaraş için seçilen 4 yatırım konusuna bu pencereden bakmak daha doğru olacaktır.
Yerel Kalkınma Hamlesi Programı kapsamında desteklenen yatırımlarda yatırıma katkı oranının %50 gibi yüksek bir seviyede belirlenmesi, makine desteğinin diğer destek unsurlarıyla birlikte sunulması ve faiz veya kâr payı desteklerinin cazip düzeylerde olması, ilimize yatırım yapacak yatırımcılar açısından önemli fırsatlar sunuyor. Yeni Yatırım Teşvik Sistemi çerçevesinde bu sektörlere yapılacak yatırımların, Kahramanmaraş’ın yatırım çeşitliliğini artırarak ekonomik yapısını güçlendireceğine ve yerel kalkınmaya ciddi katkılar sağlayacağına inanıyorum.
5. Değerlendirme
Yeni Yatırım Teşvik Sistemi ile birlikte, yatırımların desteklenmesine ilişkin yaklaşım daha seçici ve bölgesel farklılıkları gözeten bir yapıya kavuşturulmuştur. Önceki teşvik sisteminde bölgesel sınıflandırma ön plandayken, yeni teşvik sisteminde daha seçici katma değer üreten, ülkemizin dış ticaret açığını azaltacak veya dış rekabette avantaj sağlayacak yatırımlar daha yüksek oranda desteklenmektedir. Kahramanmaraş açısından örnek vermek gerekirse; önceki teşvik sisteminde, Kahramanmaraş 5’inci bölgede sınıflandırılması dolayısıyla standart tekstil yatırımları avantajlı konumda bulunmaktaydı. Yeni teşvik sisteminde ise Tebliğ ile Stratejik Hamle Programı kapsamında değerlendirilen “İleri teknoloji üretim prosesi içeren teknik tekstil ürünleri” yatırımları, standart tekstil yatırımlarına kıyasla daha yüksek oranlarda destekten yararlanmaktadır. Bu kapsamda, Kahramanmaraş’ın deprem sonrası yeniden yapılanma süreci ve mevcut sanayi altyapısı birlikte değerlendirildiğinde, yeni teşvik sisteminden yatırımlarda gerekli dönüşümü sağlaması durumunda yüksek düzeyde fayda sağlayabilecek iller arasında yer alacağı düşüncesindeyim.
31.12.2026 tarihine kadar yapılacak teşvik belgeli yeni yatırımlarda daha yüksek oranlı ve uzun süreli destek unsurlarına erişim imkânı sunmakta. Sigorta primi desteğinden yararlanma imkanına sahip olup sigorta primi işveren hissesi desteklerinden de 5. Bölge yatırımlarına kıyasla avantajlı olarak yararlanma imkanı sağlamaktadır. Ayrıca Yeni Yatırım Teşvik Sistemi’nde Kahramanmaraş ilinin asgari sabit yatırım tutarlarının görece düşük olması ve özellikle küçük ve orta ölçekli yatırımların da teşvik sisteminden yararlanabilmesini mümkün kılmaktadır.
Öte yandan, Kahramanmaraş ili Yeni Yatırım Teşvik Sistemi kapsamında 5’inci bölge desteklerinden yararlanmakta olup, Kararın Geçici 3’üncü maddesi uyarınca 31/12/2026 tarihine kadar yapılacak yatırımlar bakımından fiilen 6’ncı bölge desteklerinden faydalanmaya devam etmektedir. 31/12/2026 tarihine kadar yapılacak teşvik belgesi kapsamındaki yatırımlar, ilimiz açısından önem arz etmektedir.
İlimizin tekstil, gıda, tarıma dayalı sanayi ve imalat sektörlerindeki mevcut birikimi, Sektörel Teşvik Sistemi ve Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi kapsamında öngörülen hedeflerle büyük ölçüde örtüşmektedir. Bu durum, Kahramanmaraş’ta yapılacak yatırımların yalnızca bölgesel teşviklerden değil, aynı zamanda öncelikli ve hedef yatırımlara yönelik desteklerden de yararlanabilme potansiyelini artıracağı kanaatindeyim.
Önemli Not: Makalede yer alan bilgiler, yatırım teşvik mevzuatına ilişkin genel değerlendirmeler içermekte olup, herhangi bir yatırım kararının dayanağı olarak kullanılmamalıdır. Yatırım teşvikleri ve destek unsurları, mevzuat değişiklikleri ve yatırımın özel şartlarına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Bu nedenle yatırım kararı öncesinde yetkili kurumlar ve uzman danışmanlardan görüş alınması önerilir.
Kaynakça
[1] [2] T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yeni Yatırım Teşvik Sistemi Sunumu
[3] Cazibe Merkezleri Programı Kapsamında Yatırımların Desteklenmesi Hakkında Karar
[4] 9903 Sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar
[5] 3305 Sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar
[6] Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ
[7] https://yerelkalkinmahamlesi.sanayi.gov.tr/turkiye-haritasi
[8] Umut Varlı, Tema Yayıncılık, Ankara, 2025