Geçen hafta bir haberi okurken elimdeki kahve soğudu. Fark etmedim bile. ABD ordusunun İran'daki hedefleri belirlemek için yapay zeka kullandığı, ilk gün bir okulun vurulduğu ve 168 kişinin hayatını kaybettiği yazıyordu. Yüzden fazlası çocuktu. 12 yaşın altında çocuklar.
Bir de Türkiye'den haber var: Bir partinin miting fotoğrafı yapay zekayla üretilmiş, bir ünlünün yüzüyle müstehcen deepfake yapılmış. Hepsinin ortak noktası ne biliyor musunuz? Yapay zeka. Ama bu sefer "vay be ne güzel teknoloji" diyemiyoruz.
____________________________________________________________
Yapay Zeka Artık Bomba Atıyor
Pentagon, Palantir şirketinin geliştirdiği Maven Smart System adlı bir yapay zeka sistemi kullanıyor. 1,3 milyar dolarlık bir kontrat. Sistem ne yapıyor? Uydu görüntülerini, drone verilerini, radar bilgilerini ve sinyal istihbaratını tek bir ekranda birleştiriyor. Sonra hedefleri sınıflandırıyor, hangi silahın kullanılacağını öneriyor ve saldırı paketi hazırlıyor. İnsanların günlerce yapacağı işi dakikalara indiriyor.
Kulağa verimli geliyor, değil mi? İşte sorun tam burada.
Minab şehrindeki Shajareh Tayyebeh İlkokulu, hedef listesinde "askeri tesis" olarak işaretlenmiş. Neden? Çünkü eski istihbarat verisi kullanılmış. Sistem okulun orada olduğunu güncellememiş. Sonuç: 168 can. Semafor'un haberine göre, asıl hata yapay zekada değil, sisteme beslenen veride. Ama bu durumu daha az korkutucu yapmıyor. Tam tersine. Çünkü "hata insanda" demek, yapay zekanın masum olduğu anlamına gelmiyor. O veriyi kontrol edecek zaman yoktu, çünkü sistem "hızlı" olmak için tasarlandı.
Eski askeri yetkililer şunu söylüyor: Hedef listesi binlerce kişinin yıllarca topladığı istihbarata dayanıyor. AI bunu hızlandırdı ama doğrulamadı. Hız kazandık, doğruluk kaybettik. Bir okulun bedeli bu oldu.
____________________________________________________________
Türkiye'de Durum: Deepfake ve Yapay Kalabalık
Savaş uzakta gibi görünebilir. Ama yapay zekanın kötüye kullanımı burada da var.
Geçen hafta İmamoğlu'nun Çanakkale mitingine ait olduğu söylenen bir fotoğraf paylaşıldı. Alan tıklım tıklım görünüyordu. Sonra birisi yakınlaştırdı. İnsanların yüzleri yamuk, parmakları altı tane, gözleri bulanık. Yapay zekayla üretilmiş sahte kalabalık. X'te insanlar Grok'a sordu, Grok "Bu görsel gerçek değil" dedi. Kendi partililer bile tepki gösterdi: "Gerçek fotoğraflar dururken neden AI kullanıyorsunuz?"
Aynı haftalarda şarkıcı Ece Seçkin, yapay zekayla üretilmiş müstehcen görsellerle karşılaştı. Sosyal medyada "Ece Seçkin'in pozları" başlığıyla yayıldı. İnsanlar gerçek sandı. Seçkin hukuki süreç başlattı, "herkesle tek tek uğraşacağım" dedi. Bu dava, Türkiye'de deepfake konusunda emsal olabilir.
Bir de şu var: NielsenIQ'nun araştırmasına göre Türk tüketicilerin yüzde 74'ü alışverişte yapay zeka kullanıyor. Yani bu teknolojiyle hepimiz iç içeyiz. Ama onu tanımıyor, sorgulamıyor, sınırlarını bilmiyoruz.
____________________________________________________________
Peki Biz Ne Yapmalıyız?
Ben yapay zeka alanında çalışan biriyim. Bu teknolojiyi seviyorum. İşimi kolaylaştırıyor, müşterilerime değer katıyor, eğitimler veriyorum. Ama bu hafta gördüklerim beni de duraksattı.
Yapay zeka bir alet. Çekiç gibi. Çekiçle ev de yaparsın, cam da kırarsın. Mesele çekiçte değil, onu kimin tuttuğunda.
Vatandaş olarak yapabileceğimiz şeyler var:
Gördüğüne hemen inanma. Fotoğraf, video, ses kaydı. Hepsi artık üretilebilir. Bir haberi paylaşmadan önce iki saniye dur. Kaynak ne? Başka yerden doğrulanmış mı?
Çocuklarına anlat. Okulda öğretmiyorlar henüz. Ama 10 yaşındaki çocuk TikTok'ta deepfake ile karşılaşıyor. "Her gördüğün gerçek değil" cümlesini tekrarla.
Seçtiğin siyasetçiye sor. Türkiye'de yapay zeka yasası hala TBMM'de bekliyor. Üç ayrı teklif var, hiçbiri yasalaşmadı. Deepfake kurbanlarının hukuki korunması belirsiz. Bu konuyu gündemde tut.
Teknolojiyi öğren. Korkmak çözüm değil. Ama bilmeden güvenmek daha tehlikeli. Yapay zekanın ne yapabildiğini, ne yapamadığını anla.
____________________________________________________________
Son Söz
Bu hafta yapay zeka bir okulun bombalanmasına katkı sağladı, siyasi algı operasyonlarında kullanıldı ve bir kadının onuruna saldırmak için silah oldu. Aynı yapay zeka. Aynı hafta.
Teknoloji tarafsızdır diyorlar. Belki öyledir. Ama tarafsız bir silahı kimin elinde gördüğün önemli.
Yapay zeka kimin elinde? Bu soruyu sormayı bırakmayalım.
____________________________________________________________
Ertuğrul Akben
Yapay Zeka & Sistem Stratejisti
ertugrulakben.com
"İş dünyasında zaman altınsa, yapay zeka onun madencisidir."