Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) Lideri Nikos Hristodulidis’in, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Birleşmiş Milletler (BM)’e sunduğu belirtilen 19 maddelik öneri paketinin ayrıntıları Rum basınında deşifre oldu.
Rum gazetesi Fileleftheros’ta yer alan habere göre, tek taraflı hazırlanan pakette KKTC’nin egemenlik haklarını ve Türkiye’nin adadaki garantörlük konumunu doğrudan ilgilendiren tartışmalı talepler yer aldı.
Geçiş kapıları ve güven artırıcı önlemlerin yanı sıra Kıbrıs meselesinin siyasi ve askeri boyutlarına ilişkin maddelerin bulunduğu listede; Maraş’ın iadesi, Türk askeriyle doğrudan temas kurulması, garantörlüğün tartışılması ve 2017 yılında sonuçsuz kalan Crans-Montana görüşmelerinin yeniden temel alınması gibi talepler dikkat çekti.
Maraş’ın İadesi Ve Mağusa Limanı Formülü
Hristodulidis’in paketindeki en çarpıcı maddelerden biri, Maraş’ın iade edilmesi karşılığında Mağusa Limanı’nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesini öngören formül oldu. Rum tarafının, 2006 yılında Finlandiya’nın Avrupa Birliği (AB) dönem başkanlığı sırasında gündeme getirilen bu eski öneriyi yeniden masaya taşıdığı belirtildi.
KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ise daha önce yaptığı açıklamalarda bu formülü kesin bir dille reddetmişti. Erhürman, söz konusu önerinin 2006 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat tarafından da kabul edilmediğini hatırlatarak, "Bu benim kabul edebileceğim bir şey değil ki" ifadelerini kullanmış; Mağusa Limanı’nın zaten açık olduğunu, asıl sorunun Kıbrıs Türk halkının AB ile doğrudan ticaret yapamaması olduğunu vurgulamıştı.
Türk Askeriyle Temas Ve Garantörlük Talebi
Öneri paketinde, Rum Milli Muhafız Ordusu ile Türk askeri yetkilileri arasında BM Barış Gücü gözetiminde doğrudan diyalog kurulması da istendi. Ayrıca toprak, mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantörlük başlıklarının birbiriyle bağlantılı şekilde müzakere edilmesi önerilerek, Türkiye’nin 1960 Garanti Antlaşması’ndan kaynaklanan garantörlük haklarının yeniden tartışmaya açılması hedeflendi.
Türkiye ve KKTC hükümetleri ise federasyon arayışlarının 2017’de İsviçre’nin Crans-Montana kentinde tamamen tüketildiğini belirterek, adadaki çözümün egemen eşitlik ve eşit uluslararası statü temelinde iki devletli bir yapıyla mümkün olduğunu vurguluyor.
Rum Liderin 19 Maddelik Talep Listesi
Rum basınında tam metin olarak yayımlanan öneri paketinde şu maddeler sıralandı:
-
Akıncılar geçiş noktasının açılması ve Aşağı Pirgo sakinlerinin Erenköy üzerinden geçişine imkân sağlanması.
-
Kambo-Bağlıköy-Gemikonağı güzergâhının geçiş amacıyla kullanılması.
-
İki toplumlu Imagine eğitim programının yeniden başlatılması.
-
Maraş’ın iade edilmesi ve Mağusa Limanı’nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesi.
-
Her iki tarafta mayın tehlikesi bulunduğundan şüphelenilen 70’er bin metrekarelik alanın temizlenmesi.
-
Rum Milli Muhafız Ordusu ile Türk askeri yetkilileri arasında BM gözetiminde doğrudan diyalog kurulması.
-
Pile konusunda hazırlanan iki anlaşma belgesinin uyumlaştırılması.
-
Restore edilen kiliselere serbest erişim sağlanması ve GKRY’deki camilere ziyaretlerin artırılması.
-
Yol tabelalarında Yunanca yer adlarının yeniden kullanılması.
-
Gençlik, kültürel miras ve sivil toplum konularında ortak toplantılar düzenlenmesi, doğal afetler için yeni bir çalışma grubu oluşturulması.
-
Pile’de düzenlenen iki toplumlu festivale ortak katılım sağlanması.
-
Toprak, mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantörlük başlıklarının çapraz müzakere yöntemiyle ele alınması.
-
Crans-Montana dahil geçmiş görüşmelerde sağlanan yakınlaşmaların yeni müzakerelerin temeli olarak kabul edilmesi.
-
Dipkarpaz’daki okulun restore edilmesi ve eski Kooperatif Bankası binasının kültür merkezi olarak tahsis edilmesi.
-
Maronit toplumuna ait üç kilisenin restore edilmesi ve anaokuluna öğretmen atanması.
-
Ermeni Manastırı’nın restore edilmesi.
-
BM kontrolündeki ara bölgede ihlal olarak nitelendirilen faaliyetlerin sona erdirilmesi.
-
Türk ve Rum toplumları arasında dostluk futbol karşılaşmaları düzenlenmesi.
-
Liderlerin iki günlük toplantısının ardından Avrupa Birliği ve garantör ülkelerin (Türkiye, Yunanistan, Birleşik Krallık) katılımıyla genişletilmiş görüşmeler gerçekleştirilmesi ve kapsamlı müzakerelerin yeniden başladığının ilan edilmesi.




