Afganistan’da Taliban yönetimi, kadınların ve kız çocuklarının eğitim hakkını tamamen ortadan kaldıran uygulamayı resmî ve kalıcı bir politika haline getirdi. Taliban’ın iktidara gelmesinin ardından uygulamaya koyduğu yasaklar, artık geçici değil, devletin temel yönetim anlayışının parçası olarak tanımlanıyor.
Uluslararası insan hakları ve eğitim kuruluşları, bu kararlarla birlikte Afganistan’ın kız çocuklarının ilkokul sonrası eğitime erişiminin tamamen engellendiği dünyadaki tek ülke haline geldiğini vurguluyor.
UNESCO: 2,2 Milyon Kız Çocuğu Eğitimden Koparıldı
UNESCO verilerine göre, Taliban’ın eğitim politikaları nedeniyle yaklaşık 2,2 milyon kız öğrenci, ortaöğretim ve yükseköğretim hakkından mahrum bırakıldı. Afganistan’da kız çocukları için eğitim, 6. sınıftan sonra tamamen sona eriyor.
Bu durum yalnızca bireysel hak ihlali olarak değil, ülkenin uzun vadeli kalkınmasını tehdit eden yapısal bir kriz olarak değerlendiriliyor.
Eğitim Yasağı Toplumun Geleceğini Tehdit Ediyor
Taliban Eğitim Bakanlığı tarafından alınan kararlar doğrultusunda, kadınlar ve kız çocukları ortaokul, lise ve üniversite düzeyinde eğitim alamıyor. Uzmanlara göre bu yasaklar;
-
Ekonomik kalkınmayı yavaşlatıyor
-
Sağlık hizmetlerinin niteliğini düşürüyor
-
Yoksulluğu ve toplumsal eşitsizliği derinleştiriyor
UNICEF ve UN Women raporlarında, Afgan toplumunun büyük bölümünün kız çocuklarının eğitimine destek verdiği ve yasağın kaldırılmasını istediği belirtiliyor.
Taliban’dan Yeni Ceza Kanunu: Kölelik Geri Getirildi
Taliban yönetimi, eğitim yasağının yanı sıra ülke genelinde uygulanacak yeni ceza usullerini de kamuoyuna açıkladı. AFP’ye yansıyan bilgilere göre, yeni düzenlemelerde kölelik açıkça tanımlanıyor ve ceza hukukunun bir parçası haline getiriliyor.
Metinde sıkça “efendi” ve “köle” ifadelerine yer verilirken, kölenin cezalandırılma yetkisinin efendisine ait olduğu belirtiliyor.
Toplum Sınıflara Ayrıldı, Cezalar Statüye Göre Belirlenecek
Yeni ceza sistemine göre Afgan toplumu dört sınıfa ayrılıyor:
-
Din âlimleri
-
Seçkinler
-
Orta sınıf
-
Alt sınıf
Taliban yasalarına göre, suçun cezası kişinin toplumsal statüsüne göre değişecek.
-
Din âlimleri için yalnızca uyarı
-
Seçkinler için uyarı ve mahkemeye çağrı
-
Orta sınıf için hapis
-
Alt sınıf için hapis ve bedensel cezalar
Bu uygulama, hukukta eşitlik ilkesinin tamamen ortadan kaldırılması olarak değerlendiriliyor.
Muhaliflere Ölüm Cezası ve Vatandaşlara “Cezalandırma Yetkisi”
Yeni düzenlemelerde en çok tepki çeken maddelerden biri de muhaliflere yönelik hükümler oldu. Taliban mahkemelerine, “isyancı” olarak tanımlanan kişileri ölüm cezasına çarptırma yetkisi veriliyor.
Ayrıca vatandaşların, “günah işlendiğine şahit olmaları” halinde kişileri bizzat cezalandırabilmesine izin veriliyor. Muhalifleri ihbar etmeyenlere de hapis cezası öngörülüyor.
Dans Yasak, Mezhep Değiştirmek Suç, Şiddet Serbest
Yeni ceza yasasında dikkat çeken diğer maddeler ise şöyle:
-
Dans etmek ve izlemek yasak
-
“Ahlaksızlık mekânları” tanımı belirsiz
-
Kemik kırığına yol açmayan şiddet cezasız
-
Çocuklara yönelik şiddet büyük ölçüde yaptırımsız
-
Mezhep değiştirenler “kâfir” sayılarak hapisle cezalandırılıyor
-
Akraba olmayan kadın ve erkeğin birlikte bulunması suç kabul ediliyor
Uluslararası Toplumdan Sert Tepki
Uzmanlar, Taliban’ın bu düzenlemelerinin uluslararası insan hakları standartlarını, adil yargılanma ilkesini ve temel özgürlükleri açıkça ihlal ettiğini vurguluyor. Ancak Taliban, 2021’de ABD’nin çekilmesinin ardından ele geçirdiği Afganistan’da bu politikaları uygulamayı sürdürüyor.
Kararlar, Afganistan’ı yalnızca eğitimde değil, insan hakları alanında da tarihi bir karanlığa sürükleyen adımlar olarak değerlendiriliyor.