Ertuğrul Akben yazdı! ''Elma Var, Tüccar Yok: Müşteri Artık Yapay Zekaya Soruyor, Maraş'ın Ürünü Orada mı?''

14 ve 15 Ekim'de Kahramanmaraş'tan üç haber geldi. Üçünü yan yana okuyunca aynı derdi anlatıyorlar.

Birincisi iyi haber. Güneydoğu Anadolu İhracatçı Birlikleri'nin verisine göre Kahramanmaraş'ın tekstil ve hammadde ihracatı yılın ilk dokuz ayında 570 milyon doları buldu. Tekstil ihracatında iller arasında Türkiye dördüncüsüyüz.

İkincisi aynı sektörden. Türkoğlu Erkenez OSB'de faal olmayan bir tekstil fabrikası icradan satışa çıktı. Muhammen bedeli 319,7 milyon TL.

Üçüncüsü tarladan. Göksun ilin elmasının yüzde 80'inden fazlasını üretiyor, yılda yaklaşık 51 bin ton. Üretici Alaattin Toka'nın sözleri haberde aynen şöyle: "Bu yıl elma üretimimiz bol ancak tüccar sıkıntısı yaşıyoruz." Aynı hafta Beyoğlu'nda ak darı üreticisi de konuştu: geçen yıl kilosu 37 lira olan darıya bu yıl 20 liradan da alıcı çıkmıyor.

Ürün var. Emek var. Kalite var. Eksik olan alıcıyla aradaki köprü.

Sorun üretmek değil, görünmek

Maraş'ın ürettiği şeyin büyük kısmı bugün bir aracının elinden geçerek satılıyor. Tüccar gelirse satılıyor, gelmezse depoda bekliyor. Bu yeni bir dert değil.

Yeni olan şu: müşterinin alışveriş yaptığı yer değişiyor ve aracının yerine yavaş yavaş yapay zeka geçiyor.

TÜİK'in rakamlarıyla başlayalım. 16-74 yaş arasındaki her 10 kişiden 6'sı internetten alışveriş yapıyor. Ekim başında açıklanan veriye göre aynı yaş grubunda her 100 kişiden 38'i üretken yapay zeka kullanıyor; bir yıl önce 19'du.

Bu kişiler artık bir ürünü almadan önce telefonuna soruyor: "Kaliteli elma nereden alınır, kilosu ne kadar, kargo kaç günde gelir?" Cevabı da yapay zeka veriyor.

Soru şu: o cevabın içinde Göksun var mı?

Yeni vitrin: sohbet kutusu

Ekim'in ilk yarısında dünyanın büyük şirketleri aynı yöne adım attı.

ChatGPT'nin tarayıcı eklentisi 16 Ekim'de güncellendi. Artık açık sekmelerdeki ürünleri malzemesine, kargo süresine ve iade koşuluna göre yan yana karşılaştırıyor. Özellik ChatGPT'nin ücretsiz olan dahil bütün planlarında geliyor.

Google 15 Ekim'de Amerika'da "tek sepet" özelliğini açtı. Müşteri farklı satıcılardaki ürünleri aynı sepete koyuyor, fiyat düşünce bildirim alıyor. TikTok da 5 Ekim'de uygulama içinde sohbet eden bir alışveriş asistanı ve akıştan tek tıkla ödeme duyurdu.

Bizden de örnek var. Türk girişimi Loops AI, müşterinin aradığı ürünü düz cümleyle tarif ederek bulmasını sağlayan bir sistem kuruyor. Şirketin açıkladığına göre A101 Ekstra'da bu sistemi kullanan müşterilerin satın alma oranı, karşılaştırılan gruba göre yüzde 83 daha yüksek çıktı. Ekim'de 3,5 milyon dolar yatırım da aldılar.

Bu gelişmelerin esnafa söylediği tek şey var: müşteri dükkânları tek tek gezmek yerine karşılaştırmayı yapay zekaya yaptırmaya başlıyor. Bu özelliklerin çoğu şimdilik Amerika'da, ama yön belli. Yapay zeka da yalnızca okuyabildiği bilgiyi karşılaştırabiliyor.

Ürününüzün fiyatı, ağırlığı, menşei, kargo süresi ve iade koşulu yazılı, net ve güncel değilse, karşılaştırma tablosuna giremezsiniz. Girmeyen ürün, rafta olmayan ürün gibidir.

Fotoğraf ve ilan kuruşa indi, ama bir kuralı var

İyi haber şu: ürününüzü düzgün göstermenin maliyeti neredeyse sıfıra indi.

Google 6 Ekim'de yeni görsel modelini çıkardı ve fiyatı yarıya indirdi. En yüksek çözünürlükte bir görselin fiyatı 15,1 sentten 7,56 sente indi. Ücretsiz uygulamalarda telefonla çektiğiniz ürün fotoğrafının arka planını temizlemek, ışığını düzeltmek dakikalar alıyor.

Ama dikkat. 1 Ağustos 2026'dan beri yürürlükte olan reklam yönetmeliğine göre, reklamda müşterinin satın alma kararını önemli ölçüde etkileyecek biçimde yapay zeka kullanıldıysa ya da insandan ayırt edilemeyen bir yapay zeka karakterine yer verildiyse, bu açık ve anlaşılır biçimde belirtilmek zorunda. Gerçek bir kişinin yapay zekayla üretilmiş kopyasının ürünü kullanıyor ya da tavsiye ediyormuş gibi gösterildiği reklam ise yasak. Aldatıcı reklam yasağı da zaten yürürlükte.

Kısacası: fotoğrafı güzelleştirin, ürünü değiştirmeyin. Elmanın arka planını temizleyin, elmayı olduğundan büyük ve parlak göstermeyin. Müşteri kargoyu açtığında gördüğü ürün fotoğraftakiyle aynı olmalı. Yoksa bir kez satarsınız, bir daha satamazsınız.

Evden satana vergi kolaylığı, bilen az

Aksu TV'de yazan Vergi Başmüfettişi Resul Purkaya temmuzda önemli bir hatırlatma yaptı. Evde ürettiği örgüyü, el işini, tarhanayı, erişteyi ya da mantıyı internetten satan için esnaf muaflığında 2026 sınırı 396.360 TL.

Yalnız internetten satış yapan ev üreticisi için ayrı bir muafiyet daha var; orada sınır 1.900.000 TL ve reçel, salça, turşu gibi ürünler örnek veriliyor. İki muafiyetin de şartları var: iş yeri açmamak, sanayi tipi makine kullanmamak, vergi dairesinden muafiyet belgesi almak ve satış parasını ticari bir banka hesabından tahsil etmek.

Maraş'ın evlerinde bu ürünler bolca üretiliyor; internete açılmak isteyen için yasal yol hazır. Hangi muafiyete uyduğunuzu mali müşavirinizle konuşun.

Önümüzdeki 75 gün: takvime yazın

Üç tarih var.

20 Ekim 2026, gece yarısı. YÖK'ün Dijital Üniversite Platformu'na başvuru son günü. Yapay zeka, veri analizi ve yeşil dönüşüm üzerine ücretsiz, çevrim içi eğitimler. Üniversite mezunu olmak gerekmiyor, 18 yaşını doldurmak yetiyor. Dersler 3 Kasım'da başlıyor.

31 Ekim 2026. KOSGEB Girişimci Destek Programı'nın İş Geliştirme çağrısı kapanıyor. Üst limit 2,5 milyon TL.

1 Ocak 2027. Basit usulde ve işletme hesabı esasında vergi veren esnaf, bu tarihten itibaren tutarı ne olursa olsun bütün faturalarını e-Arşiv olarak kesecek. Bu yıl vergiler dahil 3.000 lirayı aşan faturalar zaten e-Arşiv olmak zorundaydı; 3.000 liraya kadar olanlarda kâğıt fatura kesilebiliyordu, o istisna 31 Aralık'ta bitiyor. TESK'e göre odadan alınan matbu fatura da artık kullanılamayacak. Yılbaşını beklemeyin, bu ay mali müşavirinizle oturun.

Dolandırıcı da yapay zeka kullanıyor

Bir uyarı da yapmadan geçmeyeyim.

Düzce İl Jandarma Komutanlığı, sosyal medyada yapay zekayla hazırlanmış "borsa yatırım danışmanlığı" reklamlarıyla dolandırıcılık yapan bir şebekeye 9 Ekim'de operasyon yaptı. Aralarında komşumuz Osmaniye'nin de olduğu beş ilde 9 kişi tutuklandı, hesaplara 805 bin liralık giriş tespit edildi.

Kural değişmedi, sadece daha önemli hale geldi. Tanıdık bir yüz, tanıdık bir ses ya da tanıdık bir marka size "kolay kazanç" vaat ediyorsa durun. Para isteyen her aramada, bildiğiniz numaradan kendiniz geri arayın. Ailenizle ve çalışanınızla bir parola belirleyin.

Yarın sabah yapabileceğiniz 5 şey

İlk dördü ücretsiz ve telefondan yapılıyor; beşincisi iki randevu.

1. Ürün kartınızı yazdırın. Sattığınız her ürün için telefonunuza şunu söyleyin: "Bu ürünün adı, ağırlığı, nereden geldiği, fiyatı, kargo süresi ve iade koşulu şöyle; bunu müşteriye anlatan kısa ve net bir metin yaz." Çıkan metni ilanınıza, sitenize, WhatsApp kataloğunuza koyun.

2. Kendinizi yapay zekaya sorun. "Kahramanmaraş'ta [ürününüz] nereden alınır?" diye sorun. Çıkmıyorsanız, internette hakkınızdaki bilgi ya eksik ya da yapay zekanın okuyabileceği biçimde değil demektir. İşletme profilinizi ve ilanlarınızı tamamlayın.

3. WhatsApp İşletme kataloğunu doldurun. TÜİK'e göre internet kullananların yüzde 90'ı WhatsApp kullanıyor. Kataloğa fotoğraf, fiyat ve kısa açıklama eklemek bir öğleden sonranızı alır.

4. Fotoğrafınızı düzeltin, ürününüzü değiştirmeyin. Gün ışığında, sade bir zeminde çekin. Arka planı temizlemek için yapay zekadan yardım alın; renk ve boyutla oynamayın.

5. Bu hafta iki randevu alın. Biri mali müşavirinizle (e-Arşiv ve muafiyet). Diğeri kendinize: YÖK başvurusu ya da dükkânda telefonla en iyi anlaşan kişiyle bir saatlik deneme.

Son söz

Maraş'ın sorunu hiçbir zaman üretmek olmadı. Bu şehir depremden sonra bile tekstilde Türkiye dördüncüsü. Sorun, üretileni alıcının önüne koymak.

Eskiden bunu tüccar yapıyordu. Yarın büyük ölçüde yapay zeka yapacak. Ve yapay zeka, bilgisini okuyamadığı ürünü kimseye önermiyor.

Elmamız var. Darımız var. Tezgâhımız var. Şimdi sıra vitrinde.

Ürününüz bugün yapay zekaya sorulsa, adınız çıkar mı?

Kaynaklar