Bu hafta haber bültenlerine iki ayrı yapay zeka hikâyesi düştü. İkisi birbirinin tam tersi.

Birincisinde sahte görüntüye inananlar parasını kaybetti. İkincisinde gerçek bir görüntü "yapay zeka" denerek reddedildi.

Yapay zeka çağında iki hata birden yapılabiliyor: sahteye inanmak ve gerçeğe inanmamak. İkisinin de bir bedeli var.

Sahte görüntü, gerçek kayıp

Sözcü'nün 17 Kasım tarihli haberine göre Mardin merkezli 12 ilde yapılan operasyonda, hakkında işlem yapılan 23 şüpheliden 16'sı gözaltına alındı. Soruşturmaya göre şüphelilerin, devlet büyüklerinin yapay zekayla oluşturulmuş görsellerini sözde petrol, borsa ve savunma sanayii yatırımı vaat eden ilanlarda kullandığı iddia ediliyor. 1 Eylül 2025 ile 1 Ocak 2026 arasındaki banka hareketlerinde yaklaşık 95 milyon liralık işlem hacmi tespit edildi. Tek bir mağdurun kaybı 1 milyon 63 bin 879 lira.

Bir not düşeyim: 95 milyon lira dolandırılan toplam para değil, dört aylık işlem hacmi. Toplam kayıp ve mağdur sayısı açıklanmadı. Ama tek bir kişinin bir milyon lirayı aşan kaybı, tuzağın ne kadar inandırıcı kurulduğunu gösteriyor.

İçişleri Bakanlığı'nın 16 Kasım'da duyurduğu ayrı bir operasyonda ise 12 ilde son beş günde 167 şüpheli yakalandı, 32'si tutuklandı. İl listesinde Kahramanmaraş da var. Bakanlığa göre "yapay zeka destekli siber açık kaynak izleme" kapsamındaki sanal devriyelerde 802 internet adresi için erişim engeli kararı alındı.

Yani yapay zeka artık iki tarafın da elinde. Dolandıran da kullanıyor, kovalayan da.

Gerçek görüntü, yanlış inkâr

Hikâyenin öbür yüzü daha az konuşuluyor. Eski futbolcu Tanju Çolak, kendisinin yer aldığı ve sosyal medyada yayılan bir video için "Bu video gerçek değil, tamamen yapay zekayla yapılmış bir içeriktir" dedi.

Onedio'nun aktardığına göre doğrulama platformu Teyit, videoyu üç ayrı yapay zeka tespit aracıyla inceledi ve yapay zeka izine rastlamadı. Videonun 14 Eylül'de Samsun'daki bir gençlik buluşmasında çekildiği, Anadolu Ajansı arşivindeki bir karenin kıyafet ve konumla örtüştüğü kaydedildi. Çolak'ın bunu bilerek mi, gerçekten yanılarak mı söylediğini bilmiyoruz; kendisi yemin ederek videonun sahte olduğunu söylüyor.

Hukukçular, gerçek bir kaydın "sahte" denerek reddedilebilmesine "yalancının kazancı" diyor. Kavramı 2018'de iki ABD'li hukuk profesörü, Robert Chesney ve Danielle Citron ortaya attı. Mantık basit: Herkes sahte görüntünün mümkün olduğunu bildiği için, gerçek bir kaydı da "yapay zeka" diye reddetmek kolaylaşıyor. Bu kavram tek tek kişilerin niyetini değil, toplumun düştüğü kuşkuyu anlatıyor.

Sahte görüntü ne kadar çoğalırsa, gerçek kayıt o kadar kolay inkâr ediliyor.

Düzenleme hazırlanıyor, ama henüz yok

A Haber'in 17 Kasım tarihli haberine göre izinsiz üretilen sahte görüntü ve ses kayıtlarının doğrudan suç kapsamına alınması ve yapay zekayla üretilen içeriklere etiket zorunluluğu getirilmesi için bir hazırlık var. Haberde, Türk Ceza Kanunu'nda bu teknolojiye özel bir suç tanımı bulunmadığı da hatırlatılıyor.

Haberde taslak metin, takvim ya da ceza miktarı yok; düzenleme henüz yasalaşmış değil. Yasalaşana kadar korunmanın yolu, eski usul bir alışkanlık: doğrulamak.

Evdeki uzman çocuğunuz olabilir

TÜİK'in 20 Kasım'da yayımladığı araştırmaya göre 11-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 63'ü üretken yapay zeka kullanıyor. Kullanım amaçlarında ilk sırada yüzde 88,1 ile okul, yani örgün eğitim geliyor. Kullanmayan çocukların yüzde 68,9'u ise yapay zekanın varlığından bile haberdar değil.

TÜİK'in Ekim'de yayımladığı ayrı bir araştırmada bu oran 16-74 yaş grubunda yüzde 37,6. Yani birçok evde bu araçları en iyi tanıyan kişi çocuk olabilir. Sahte bir videoyu ya da kopyalanmış bir sesi ilk fark edecek olan da o olabilir. Sormaktan çekinmeyin.

Bu akşam yapılabilecek 5 iş

Hiçbiri para istemiyor.

1. Para, IBAN ya da şifre isteyen her ses ve görüntüyü ikinci bir kanaldan doğrulayın. Mesaj geldiyse rehberinizdeki kayıtlı numarayı arayın; arama geldiyse kapatıp kendiniz geri arayın.

2. Ailede bir doğrulama sorusu belirleyin. Telefonda "başım dertte, para lazım" diyen tanıdık sese, yalnız ailenin bildiği soruyu sorun.

3. Yatırım ilanında ünlü ya da devlet büyüğü yüzü görürseniz durun. Teklifi yapan şirketin Sermaye Piyasası Kurulu'nun yetkili kuruluşlar listesinde olup olmadığına bakın.

4. Müşterilerinize baştan söyleyin: "IBAN'ımız değişti" bilgisini hiçbir zaman yalnız mesajla iletmeyeceksiniz. Bir değişiklik varsa yüz yüze ya da kayıtlı numaradan teyit edilecek. Kahramanmaraş'ta konteyner iş yerlerinin yıl sonuna kadar kaldırılması planlanıyor; kalıcı dükkâna taşınan esnaf için bu, yeni adresi ve yeni hesap bilgisini müşteriye duyurmanın da doğru yolu: önce yüz yüze ya da kayıtlı numaradan, sonra mesajla.

5. "Bu yapay zeka" demeden önce de durun. İddiayı kimin yaptığına, doğrulama platformlarının ne dediğine bakın. Sahteye inanmak kadar, gerçeği reddetmek de insanı yanıltır.

Son söz

Eskiden "gözümle gördüm" demek yeterdi. Artık yetmiyor. Ama çözüm her şeyden şüphelenmek de değil.

Gördüğünüze hemen inanmayın; inanmadığınızı da hemen "yapay zeka" deyip bir kenara atmayın. İkisinin arasında tek bir alışkanlık duruyor: doğrulamak.

Tez: Yapay zeka çağında iki hata birden yapılabiliyor: sahteye inanmak ve gerçeğe inanmamak; ikisinin de ilacı aynı, doğrulamak.

Telefonunuz bu akşam "acil para lazım" diyen tanıdık bir sesle çalsa, ilk sorunuz ne olurdu?

Ertuğrul Akben

Kaynaklar

1. Sözcü, "Yapay zekalı yatırım tuzağına 12 ilde operasyon: 16 gözaltı", 17.11.2026. https://www.sozcu.com.tr/yapay-zekali-yatirim-tuzagina-12-ilde-operasyon-16-gozalti-p382247

2. TRT Haber, "12 ilde siber suç operasyonu: 167 şüpheli yakalandı", 16.11.2026. https://www.trthaber.com/haber/gundem/12-ilde-siber-suc-operasyonu-167-supheli-yakalandi-963406.html

3. Onedio, "Tanju Çolak'ın 'gerçek değil, yapay zeka' dediği video gerçek çıktı" (Teyit incelemesinin aktarımı), 20.11.2026. https://onedio.com/haber/tanju-colak-in-gercek-degil-yapay-zeka-dedigi-cumhurbaskani-erdogan-ile-olan-video-gercek-cikti-1396284

4. Robert Chesney, Danielle Keats Citron, "Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security", SSRN, 2018 (California Law Review, 2019). https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3213954

5. A Haber, "Yapay zekayla üretilen sahte görüntülere ceza geliyor", 17.11.2026. https://www.ahaber.com.tr/gundem/2026/11/17/yapay-zekayla-uretilen-sahte-goruntulere-ceza-geliyor

6. TÜİK, "Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2026", bülten 58136, 20.11.2026. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58136

7. Habertürk (AA), TÜİK çocuklarda bilişim teknolojileri kullanımı haberi, 20.11.2026. https://www.haberturk.com/ekonomi/tuik-acikladi-cocuklarda-cep-telefonu-internet-ve-yapay-zeka-kullanimi-3928753

8. Gazete Oksijen, TÜİK hanehalkı yapay zeka kullanımı haberi (16-74 yaş yüzde 37,6), 02.10.2026. https://gazeteoksijen.com/bilim-ve-teknoloji/turkiyede-yapay-zeka-kullanimi-ikiye-katlandi-291485

9. Ajans344, Vali Mükerrem Ünlüer'in konteyner kent ve konteyner iş yeri takvimi açıklaması, 20.11.2026. https://www.ajans344.com/yasam/vali-unluer-konteyner-kentlerin-takvimini-acikladi/412544